Khi một trend lan trong lớp, phụ huynh nên báo giáo viên chủ nhiệm nếu trend có rủi ro chấn thương, chế giễu một học sinh, xâm phạm quyền riêng tư của bạn bè hay giáo viên, hoặc phá hoại tài sản; báo riêng, kèm thông tin cụ thể và không nêu tên trẻ khi không cần. Với những trend vô hại thì không cần báo; cha mẹ chỉ cần trò chuyện với con ở nhà.
Trend lan trong trường học có đặc điểm riêng: trẻ làm cùng nhau, quay nhau, trong giờ ra chơi hoặc trên đường đi học, nơi cả cha mẹ lẫn giáo viên đều chỉ thấy một phần. Bài này giải thích vì sao cần cả hai phía, khi nào nên báo, cách báo hiệu quả, cách dùng nhóm phụ huynh lớp mà không làm sự việc tệ đi, và những gì nhà trường có thể làm.
Vì sao trend trong trường cần cả gia đình lẫn nhà trường
Một trend lan trong lớp thường diễn ra ở vùng giao giữa nhà và trường. Video có thể được quay ở sân trường nhưng đăng lên mạng vào buổi tối; trò ngáng chân xảy ra giờ ra chơi nhưng được bàn tán trong nhóm chat lúc nửa đêm. Giáo viên thấy hành vi ở trường mà không thấy những gì trên điện thoại; cha mẹ thấy con dùng điện thoại mà không thấy con làm gì ở lớp. Chỉ khi hai bên chia sẻ, bức tranh mới đủ.
Một ví dụ có tư liệu rộng rãi là trend phá hoại và lấy trộm đồ trong nhà vệ sinh trường học lan ở Mỹ vào tháng 9 năm 2021. Học sinh quay cảnh tháo vòi nước, bình xà phòng, gương, rồi đăng lên mạng khoe "chiến lợi phẩm". Nhiều trường phải đóng nhà vệ sinh, nền tảng phải gỡ hashtag và video. Sự việc lắng xuống nhanh hơn ở những nơi nhà trường thông báo sớm cho phụ huynh và phụ huynh nói chuyện với con ở nhà, thay vì chỉ một bên xử lý.
Ngoài ra, nhiều trend chỉ nguy hiểm khi làm cùng nhau: một mình không ai ngáng chân chính mình được, không ai tự quay lén mình được. Vì vậy cách tiếp cận theo nhóm, cả lớp cùng hiểu vì sao một trend có hại, thường hiệu quả hơn việc từng gia đình xử lý riêng con mình.
Khi nào nên báo nhà trường
Không phải trend nào lan trong lớp cũng cần báo. Báo quá nhiều làm giáo viên quá tải và khiến con cảm thấy bị giám sát; báo quá ít thì bỏ lỡ lúc can thiệp sớm. Bảng dưới đây gợi ý cách phân loại:
| Mức độ | Ví dụ | Nên làm gì |
|---|---|---|
| Vô hại | Cả lớp nhảy theo một bài nhạc, dùng một câu nói đang hot, chơi một trò đố vui | Không cần báo. Có thể hỏi con cho vui |
| Cần để ý | Trend chấm điểm, so sánh bạn bè; trend quay bạn lúc không chuẩn bị; dùng điện thoại trong giờ học để quay | Trò chuyện với con; nếu thấy lan rộng thì trao đổi nhẹ với giáo viên |
| Nên báo | Trend chế giễu một học sinh cụ thể; quay lén giáo viên rồi cắt ghép; trend phá hoại đồ dùng trường học | Báo giáo viên chủ nhiệm, kèm thông tin cụ thể |
| Báo ngay | Thử thách gây chấn thương như ngáng chân, nhịn thở; có học sinh đã bị thương; có hình ảnh nhạy cảm bị phát tán; có lời đe doạ | Báo ngay giáo viên chủ nhiệm và ban giám hiệu; trường hợp nghiêm trọng báo cả cơ quan chức năng |
Ranh giới giữa các mức không phải lúc nào cũng rõ. Khi phân vân, có thể hỏi giáo viên theo kiểu chia sẻ thông tin: "Con kể dạo này lớp hay chơi trò này, cô có biết không?". Cách hỏi này mở đường cho giáo viên đánh giá mà không đặt nặng vấn đề.
Báo nhà trường sao cho hiệu quả
Cùng một thông tin, cách báo quyết định nhà trường có xử lý được không và con mình có bị ảnh hưởng không. Một trình tự gợi ý:
- Bàn với con trước. Giải thích vì sao cha mẹ cần báo, hỏi con lo ngại gì, thống nhất cách báo để con không bị xem là người mách lẻo.
- Liên hệ giáo viên chủ nhiệm qua kênh riêng: tin nhắn riêng, cuộc gọi hoặc gặp trực tiếp, không qua nhóm phụ huynh chung.
- Mô tả trend cụ thể: trend là gì, diễn ra ở đâu, từ khi nào, rủi ro là gì. Nếu có ảnh chụp màn hình, chỉ gửi khi cần và che thông tin của trẻ khác.
- Không nêu tên học sinh khi không cần. Mục tiêu là chặn trend, không phải truy ai bắt đầu. Nếu có học sinh đang bị hại, nêu tên học sinh đó để được bảo vệ.
- Nói rõ điều mình mong muốn: nhà trường nhắc nhở chung, có buổi sinh hoạt lớp về trend, hay cần xử lý một sự việc cụ thể.
- Hỏi bước tiếp theo và thời gian phản hồi, rồi theo dõi một cách nhẹ nhàng nếu chưa có phản hồi.
Giáo viên chủ nhiệm thường quản lý vài chục học sinh và nhận rất nhiều tin nhắn; một tin nhắn ngắn gọn, cụ thể, đề xuất rõ ràng dễ được xử lý hơn một tin nhắn dài đầy cảm xúc. Thái độ hợp tác cũng giúp giáo viên cởi mở chia sẻ những gì họ thấy ở lớp.
Dùng nhóm phụ huynh lớp mà không làm sự việc tệ đi
Không chia sẻ video của trend. Kể cả với mục đích cảnh báo, chia sẻ video trong nhóm phụ huynh là thêm một lần phát tán, và nếu video có học sinh trong lớp, đó là lộ hình ảnh trẻ. Mô tả bằng lời là đủ.
Không nêu tên, không đăng ảnh học sinh. Một tin nhắn "Bé X lớp mình làm trò Y" trong nhóm vài chục phụ huynh có thể theo đứa trẻ đó nhiều năm. Việc liên quan tới một học sinh cụ thể nên trao đổi riêng với giáo viên.
Kiểm chứng tin cảnh báo trước khi chuyển tiếp. Nhiều tin cảnh báo trend nguy hiểm lan trong các nhóm phụ huynh hoá ra là tin đồn, phóng đại hoặc thông tin cũ. Chuyển tiếp tin chưa kiểm chứng có thể gây hoảng loạn và vô tình quảng bá trend tới trẻ chưa biết.
Thống nhất thông điệp chung. Khi nhiều gia đình cùng nói với con một điều, ví dụ không quay bạn khi chưa được đồng ý, thông điệp mạnh hơn nhiều so với một gia đình nói một mình. Nhóm phụ huynh có thể giúp việc này.
Để giáo viên dẫn dắt khi cần. Nếu có sự việc nghiêm trọng, nên để giáo viên chủ nhiệm hoặc ban đại diện cha mẹ học sinh đưa ra thông tin chính thức, tránh mỗi phụ huynh một phiên bản.
Nhà trường có thể làm gì
Phụ huynh có thể đề xuất những biện pháp dưới đây, tuỳ điều kiện từng trường. Không phải trường nào cũng làm được tất cả, nhưng biết các lựa chọn giúp cuộc trao đổi cụ thể hơn:
- Buổi sinh hoạt lớp về trend: giáo viên dẫn dắt thảo luận vì sao trend có hại, để học sinh tự nói ra quan điểm, thay vì chỉ cấm.
- Nhắc lại nội quy về điện thoại: thời điểm được dùng, quy định về quay phim, chụp ảnh bạn bè và giáo viên trong trường.
- Phòng tư vấn tâm lý học đường: nơi học sinh bị ảnh hưởng có thể tìm tới, và học sinh khác có thể báo tin kín đáo.
- Tiết học kỹ năng số: lồng ghép nội dung về an toàn, quyền riêng tư, cách đánh giá một trend vào các môn học hoặc hoạt động ngoại khoá.
- Thông báo chung cho phụ huynh khi một trend nguy hiểm được ghi nhận, kèm gợi ý cách nói chuyện với con, thay vì để tin đồn lan trong nhóm.
- Xử lý sự việc cụ thể theo quy định của trường, kết hợp giáo dục với kỷ luật tương xứng.
Các biện pháp mang tính giáo dục, cho học sinh hiểu và tự quyết, thường bền vững hơn biện pháp chỉ cấm đoán. Một trend bị cấm mà học sinh không hiểu vì sao dễ chuyển sang ngoài giờ học, ngoài tầm mắt người lớn.
Khi chính con mình là người tham gia hoặc khởi xướng
Phụ huynh nào cũng dễ đứng ở vị trí người báo tin, nhưng có lúc tin báo lại đến từ phía nhà trường: con mình nằm trong nhóm học sinh làm trend, thậm chí là người quay và đăng video đầu tiên. Phản ứng tự nhiên là bênh con hoặc giận dữ; cả hai đều không giúp được nhiều. Cách hữu ích hơn là cảm ơn giáo viên đã báo, hỏi thêm thông tin cụ thể, và hẹn sẽ nói chuyện với con trước khi đưa ra ý kiến.
Ở nhà, hãy nghe con kể toàn bộ: con biết trend từ đâu, vì sao làm, có nghĩ tới bạn bị ảnh hưởng không. Nhiều học sinh khởi xướng trend vì muốn được chú ý, muốn tạo tiếng cười, không hình dung được nó sẽ lan ra sao. Giúp con nhìn thấy hậu quả, gỡ video, xin lỗi người bị ảnh hưởng nếu có, là những việc cụ thể con có thể làm.
Khi quay lại trao đổi với nhà trường, phụ huynh có thể chủ động nêu những gì gia đình đã làm. Thái độ hợp tác thường giúp nhà trường chọn biện pháp mang tính giáo dục hơn là chỉ kỷ luật. Con cũng thấy rằng nhận trách nhiệm là con đường để lấy lại sự tin tưởng, ở trường cũng như ở nhà.
Khi phụ huynh và nhà trường không cùng quan điểm
Có lúc phụ huynh thấy nhà trường phản ứng quá chậm hoặc quá nhẹ, có lúc ngược lại thấy nhà trường xử lý con mình quá nặng vì một trend con chỉ tham gia chút ít. Bất đồng là bình thường, và cách xử lý tốt nhất vẫn là trao đổi trực tiếp, bình tĩnh, dựa trên thông tin cụ thể. Đăng bài phàn nàn lên mạng hiếm khi giải quyết được việc, và thường khiến sự việc của học sinh bị lan rộng hơn.
Nếu trao đổi với giáo viên chủ nhiệm chưa có kết quả, có thể đề nghị gặp ban giám hiệu hoặc thông qua ban đại diện cha mẹ học sinh. Khi gặp, nên nêu rõ điều mình lo ngại, điều mình đề xuất, và lắng nghe cả những ràng buộc của nhà trường, như số lượng học sinh, quy định của ngành, sự công bằng với các gia đình khác.
Điều cần nhớ là nhà trường và gia đình cùng chung mục tiêu: học sinh an toàn và học được cách ứng xử trên mạng. Khi cả hai bên giữ mục tiêu đó trước mắt, những bất đồng về cách làm thường tìm được điểm gặp. Con cũng học được nhiều từ việc thấy người lớn giải quyết bất đồng một cách tôn trọng.
Câu hỏi thường gặp
Con không muốn cha mẹ báo trường vì sợ bị bạn bè ghét thì sao?
Lắng nghe nỗi lo của con và cùng tìm cách báo kín đáo, như nói với giáo viên rằng thông tin đến từ nhiều nguồn, hoặc đề nghị giáo viên nhắc chung cả lớp mà không nêu lý do cụ thể. Nếu trend có nguy cơ chấn thương hoặc có học sinh đang bị hại, an toàn của trẻ cần được đặt lên trước.
Giáo viên không phản hồi tin nhắn của phụ huynh thì nên làm gì?
Giáo viên có thể bận hoặc chưa đọc. Sau một hai ngày, có thể nhắn lại ngắn gọn hoặc đề nghị gặp trực tiếp. Nếu sự việc nghiêm trọng và cấp bách, liên hệ thẳng ban giám hiệu. Với trường hợp có người bị thương hay bị đe doạ, không chờ phản hồi mà hành động ngay.
Có nên đề nghị nhà trường cấm hẳn điện thoại để chặn trend không?
Cấm điện thoại trong giờ học có thể giảm việc quay phim trong trường, nhưng không chặn được trend lan qua mạng ngoài giờ. Quy định về điện thoại nên đi cùng giáo dục kỹ năng số để học sinh hiểu vì sao. Mỗi trường có điều kiện riêng; phụ huynh có thể góp ý qua ban đại diện cha mẹ học sinh.
Con bị nhà trường kỷ luật vì tham gia trend thì cha mẹ nên phản ứng thế nào?
Trước hết nghe con kể và tìm hiểu đầy đủ từ nhà trường. Nếu con có lỗi, ủng hộ hình thức kỷ luật tương xứng và giúp con hiểu bài học. Nếu thấy hình thức chưa công bằng, trao đổi bình tĩnh với nhà trường, nêu thông tin cụ thể. Tránh bênh con trước mặt con khi chưa rõ sự việc.
Phụ huynh nên làm gì khi thấy tin cảnh báo trend nguy hiểm trong nhóm phụ huynh?
Kiểm tra trước khi tin và chuyển tiếp: tìm xem có nguồn chính thức nào xác nhận, thông tin có cũ không, có trẻ nào trong trường thật sự gặp chuyện không. Nếu chưa rõ, có thể hỏi giáo viên chủ nhiệm. Tránh chuyển tiếp hình ảnh, video gây sốc kèm tin cảnh báo.