Các nền tảng video ngắn đều có những nút để bạn nói thẳng với hệ thống đề xuất điều mình không muốn thấy: "Không quan tâm" cho một video, "Không đề xuất kênh này" cho một nguồn, bộ lọc từ khoá cho cả một chủ đề, và làm mới hoặc tạm dừng lịch sử để bắt đầu lại. Mỗi nút tác động ở một mức khác nhau, và dùng đúng nút cho đúng việc thì bảng tin thay đổi nhanh hơn nhiều so với chỉ lướt qua.
Tên gọi và vị trí các nút thay đổi theo phiên bản ứng dụng, nên bài này mô tả theo chức năng, kèm tên thường gặp. Mục tiêu là giúp bạn chọn công cụ hợp lý khi một trend bạn đã chán, một chủ đề gây lo âu, hay một kiểu nội dung không phù hợp cứ quay lại.
Bốn mức điều chỉnh, từ nhẹ đến mạnh
Có thể hình dung các công cụ như bốn nấc vặn, từ tác động lên một video đơn lẻ tới xoá cả hồ sơ sở thích.
| Mức | Công cụ thường gặp | Tác động | Khi nào dùng |
|---|---|---|---|
| Một video | Không quan tâm, ẩn bài, hiển thị ít hơn | Tín hiệu tiêu cực về video và loại nội dung tương tự | Một vài video lạc chủ đề |
| Một nguồn | Không đề xuất kênh này, ẩn tài khoản, bỏ theo dõi | Ngừng hoặc giảm nội dung từ một tài khoản | Một trang đăng liên tục thứ bạn không muốn |
| Một chủ đề | Lọc từ khoá, hashtag; từ ngữ bị ẩn | Loại các video có từ khoá đó trong mô tả, hashtag | Một trend, một chủ đề gây khó chịu |
| Toàn bộ hồ sơ | Làm mới đề xuất, xoá hoặc tạm dừng lịch sử xem | Bắt đầu lại như tài khoản mới, mất cả sở thích tốt | Bảng tin đã lệch hẳn, các nấc trên không đủ |
Nguyên tắc: bắt đầu từ nấc nhẹ nhất đủ dùng. Nấc mạnh nhất hiệu quả nhưng tốn công xây lại, và các nền tảng thường giới hạn số lần dùng hoặc yêu cầu xác nhận.
Nút "Không quan tâm": tín hiệu mạnh hơn lướt qua
Trên TikTok, nhấn giữ một video sẽ hiện các lựa chọn, trong đó có "Không quan tâm". Instagram có lựa chọn tương tự trên Reels và bài trong mục khám phá. YouTube có "Không quan tâm" và "Không đề xuất kênh này" trong menu ba chấm của mỗi video gợi ý. Facebook cho ẩn bài được đề xuất hoặc chọn hiển thị ít hơn loại này.
Khác với chỉ lướt qua, đây là tín hiệu chủ động và rõ nghĩa. Lướt qua có thể vì bạn đang bận, video tải chậm, hay đơn giản là bạn đã xem rồi; hệ thống không chắc chắn. Bấm không quan tâm thì không mơ hồ. Vì thế, với cùng một số video, vài lần bấm thường đổi bảng tin nhanh hơn hàng chục lần lướt.
Giới hạn của nút này là nó tác động lên video và những thứ giống nó, mà "giống" được hệ thống hiểu theo cách riêng. Bạn không thích video bắt trend cụ thể vì nội dung, nhưng hệ thống có thể hiểu là bạn không thích âm thanh hoặc người đăng. Thường cần vài lần bấm với các video khác nhau thuộc cùng chủ đề thì tín hiệu mới đủ rõ. Đừng kỳ vọng một lần bấm là xong.
Lọc từ khoá: chặn cả một chủ đề hay một trend
TikTok cho phép thêm từ khoá và hashtag vào danh sách lọc, áp dụng cho trang Dành cho bạn và trang Đang theo dõi; video có từ đó trong mô tả hoặc hashtag sẽ không được hiển thị. Tính năng này được TikTok giới thiệu từ năm 2022. Instagram có công cụ "Từ ngữ bị ẩn" (Hidden Words), ban đầu dành cho bình luận và tin nhắn, sau đó mở rộng sang nội dung đề xuất. Các nền tảng khác có những công cụ tương tự với mức độ khác nhau.
Lọc từ khoá mạnh ở chỗ nó chặn theo chữ, không cần chờ hệ thống hiểu. Nếu bạn đã chán một trend có tên gọi và hashtag rõ ràng, thêm vài biến thể vào bộ lọc là bảng tin sạch đi đáng kể. Cũng hữu ích với chủ đề gây lo âu cá nhân, như một bệnh lý bạn đang điều trị, một sự kiện buồn vừa trải qua.
Điểm yếu là người đăng không phải lúc nào cũng gắn từ khoá đúng. Video không có chú thích, dùng từ lóng, viết cố tình sai chính tả để tránh bộ lọc sẽ lọt qua. Vì thế, nên thêm cả biến thể không dấu, viết tắt, cách gọi lóng phổ biến của chủ đề, và kết hợp với nút không quan tâm cho phần lọt lưới.
Làm mới đề xuất và tạm dừng lịch sử: nút "bắt đầu lại"
Năm 2023, TikTok giới thiệu tính năng làm mới trang Dành cho bạn: dòng video sẽ được đề xuất như với một người dùng mới, dựa nhiều hơn vào nội dung phổ biến, rồi học lại sở thích từ hành vi sau đó. Instagram cũng đã thông báo tính năng đặt lại nội dung đề xuất vào năm 2024. Trên YouTube, bạn có thể xoá từng video khỏi lịch sử xem, xoá toàn bộ, hoặc tạm dừng ghi lịch sử; khi lịch sử xem tắt và trống, YouTube cho biết trang chủ sẽ không hiện đề xuất cá nhân hoá.
Những công cụ này mạnh nhưng có giá. Làm mới là xoá cả những sở thích bạn muốn giữ: kênh nấu ăn yêu thích, chủ đề học tập, các tài khoản bạn bè. Các tài khoản bạn đang theo dõi thường vẫn còn, nhưng dòng đề xuất phải học lại từ đầu, và vài ngày đầu bảng tin có thể nhạt, toàn nội dung phổ thông.
Vì vậy, làm mới hợp nhất khi bảng tin đã lệch hẳn, ví dụ sau một thời gian dài dùng chung máy với người khác, sau giai đoạn khó khăn mà bạn lướt nhiều nội dung tiêu cực, hoặc khi một đứa trẻ đã dùng tài khoản của bạn. Sau khi làm mới, nên chủ động tìm và xem trọn vài chủ đề bạn muốn, để hệ thống có hướng học đúng ngay từ đầu.
Quy trình gợi ý khi một trend bạn đã chán cứ quay lại
Trend thường ồn ào vài tuần rồi lặng đi. Nếu bạn không muốn đợi, có thể đi theo trình tự này.
- Xác định tên gọi, hashtag, âm thanh đặc trưng của trend. Thêm tên gọi và hashtag, cả biến thể không dấu, vào bộ lọc từ khoá.
- Với mỗi video bắt trend lọt qua, dùng không quan tâm. Làm vậy với khoảng năm đến mười video khác nhau.
- Tránh bình luận, chia sẻ, kể cả để chê, vì đó vẫn là tương tác.
- Nếu trend đến chủ yếu từ một vài tài khoản tổng hợp, chọn không đề xuất hoặc ẩn các tài khoản đó.
- Chủ động xem trọn vài video về chủ đề khác bạn muốn, để bảng tin có thứ thay thế.
- Sau ba đến năm ngày, quan sát lại. Chỉ khi vẫn không thay đổi mới tính tới làm mới toàn bộ.
Quy trình này cũng dùng được cho cha mẹ muốn cùng con dọn bảng tin khi con bị một trend không phù hợp bám theo, với điều kiện con đồng ý và cùng làm, thay vì cha mẹ tự ý thao tác trên tài khoản của con.
Bảng tra nhanh theo từng ứng dụng
Vị trí các nút thay đổi theo phiên bản, nhưng chức năng cốt lõi khá ổn định. Bảng dưới đây gom những công cụ phổ biến nhất theo mô tả của chính các nền tảng.
| Ứng dụng | Với một video | Với một nguồn | Với một chủ đề | Bắt đầu lại |
|---|---|---|---|---|
| TikTok | Nhấn giữ, chọn Không quan tâm | Ẩn video của tài khoản này, bỏ theo dõi | Lọc từ khoá, hashtag trong cài đặt nội dung | Làm mới trang Dành cho bạn |
| YouTube và Shorts | Menu ba chấm, chọn Không quan tâm | Không đề xuất kênh này | Chưa có bộ lọc từ khoá chung cho đề xuất | Xoá hoặc tạm dừng lịch sử xem |
| Instagram và Reels | Không quan tâm trên bài, Reels gợi ý | Tắt tiếng, bỏ theo dõi, hạn chế | Từ ngữ bị ẩn, cài đặt nội dung gợi ý | Đặt lại nội dung đề xuất (thông báo năm 2024) |
| Ẩn bài, hiển thị ít hơn | Tạm ẩn 30 ngày, bỏ theo dõi | Hạn chế, chủ yếu qua tuỳ chọn trên từng bài | Đọc qua bảng Feeds theo thời gian |
Nếu không thấy một nút ở đúng chỗ mô tả, hãy tìm trong mục trợ giúp của chính ứng dụng bằng tên chức năng. Các nền tảng thường thử nghiệm giao diện với từng nhóm người dùng, nên hai người cùng dùng một ứng dụng có thể thấy menu khác nhau.
Một lưu ý về tài khoản trẻ vị thành niên: nhiều nền tảng áp mặc định chặt hơn cho người dùng dưới 18 tuổi, như hạn chế một số loại nội dung đề xuất và giới hạn thời gian dùng. Với tài khoản của con, các tuỳ chọn này nên được cha mẹ và con cùng xem lại.
Những điều các nút này không làm được
Không chặn quảng cáo. Quảng cáo đi qua hệ thống riêng; có những tuỳ chọn ẩn quảng cáo hoặc báo cáo quảng cáo, nhưng nút không quan tâm trên video thường không tác động tới quảng cáo theo cùng cách.
Không xoá nội dung khỏi nền tảng. Video bạn ẩn vẫn tồn tại với người khác. Nếu nội dung vi phạm quy tắc cộng đồng, công cụ đúng là báo cáo, không phải không quan tâm.
Không bảo đảm tuyệt đối. Hệ thống vẫn có thể thử lại một chủ đề sau một thời gian, vì sở thích người dùng thay đổi. Thấy chủ đề cũ quay lại lác đác là bình thường.
Không thay việc tự chủ thời gian. Bảng tin sạch hơn không có nghĩa bạn lướt ít hơn. Nếu vấn đề là thời gian, cần các công cụ giới hạn thời gian dùng, bàn ở bài riêng.
Câu hỏi thường gặp
Bấm không quan tâm có làm người đăng video biết không?
Không. Đây là tín hiệu gửi cho hệ thống đề xuất, người đăng không nhận thông báo. Họ chỉ có thể thấy số liệu tổng hợp như lượt xem, thời gian xem, không biết cụ thể ai đã chọn không quan tâm.
Lọc từ khoá có ảnh hưởng tới kết quả tìm kiếm không?
Tuỳ nền tảng và phiên bản. Trên TikTok, bộ lọc từ khoá chủ yếu áp dụng cho trang Dành cho bạn và trang Đang theo dõi; khi bạn chủ động tìm từ khoá đó, kết quả vẫn có thể hiện. Nên kiểm tra phần mô tả tính năng trong ứng dụng.
Làm mới trang Dành cho bạn có xoá danh sách theo dõi không?
Theo mô tả của TikTok, làm mới tác động tới dòng đề xuất, không xoá tài khoản bạn đang theo dõi hay video đã lưu. Tuy vậy, dòng đề xuất sẽ cần thời gian học lại, nên vài ngày đầu có thể thấy nhiều nội dung phổ thông.
Tạm dừng lịch sử xem YouTube có ảnh hưởng gì khác không?
Khi tạm dừng, video bạn xem sẽ không được ghi vào lịch sử, nên không dùng cho đề xuất. Nếu lịch sử xem trống và đang tắt, trang chủ YouTube có thể không hiện đề xuất cá nhân hoá. Bạn vẫn xem được video bằng tìm kiếm và kênh đăng ký.
Có nên làm mới đề xuất thường xuyên không?
Không cần. Làm mới quá thường xuyên khiến hệ thống không kịp học sở thích tốt, bảng tin luôn ở trạng thái nhạt. Dùng các nút nhẹ hơn cho việc hằng ngày, để dành làm mới cho lúc bảng tin lệch hẳn.
Trẻ em dùng tài khoản của cha mẹ thì nên làm gì?
Tốt nhất là tách tài khoản hoặc dùng chế độ dành cho trẻ mà nền tảng cung cấp, đúng độ tuổi quy định. Nếu tài khoản của cha mẹ đã bị lệch theo nội dung trẻ xem, có thể dùng tính năng làm mới hoặc xoá lịch sử xem rồi xây lại.