Trong một trend, hashtag làm ba việc: đặt tên cho trào lưu để người ta nói về nó được, gom các phiên bản về một trang chung, và báo hiệu rằng người đăng đang tham gia trò chơi chung. Hashtag là một từ hoặc cụm từ viết liền đứng sau dấu thăng, được nền tảng biến thành đường dẫn đến trang tập hợp mọi bài dùng nó.
Trên video ngắn, hashtag không còn là dấu hiệu nhận diện mạnh nhất như thời các mạng xã hội chữ, vì âm thanh và khuôn hình đã gánh phần lớn việc đó. Nhưng hashtag vẫn quyết định cách một trend được gọi tên, được tìm kiếm và được báo chí nhắc đến. Bài này đi qua nguồn gốc của hashtag, các loại hashtag gặp trong trend, câu hỏi muôn thuở về #fyp hay #xuhuong, hiện tượng hashtag bị chiếm dụng và cách đọc một hashtag lạ.
Hashtag ra đời từ đâu
Dấu thăng dùng để đánh dấu nhóm chủ đề đã có trên các kênh trò chuyện IRC từ cuối thập niên 1980. Nhưng hashtag như ngày nay bắt đầu vào tháng 8 năm 2007, khi Chris Messina, một nhà thiết kế làm việc với cộng đồng công nghệ, đề xuất trên Twitter việc dùng dấu thăng để gom các dòng tweet cùng chủ đề. Twitter ban đầu không mặn mà; người dùng tự áp dụng trước, và đến năm 2009 nền tảng mới biến hashtag thành đường dẫn bấm được.
Sau đó hashtag lan sang Instagram, rồi Facebook vào năm 2013, và trở thành thành phần mặc định của gần như mọi mạng xã hội. Điều đáng chú ý trong lịch sử này là hashtag sinh ra từ người dùng, không phải từ nhà thiết kế nền tảng. Nó là một ví dụ sớm của việc người dùng tự tạo quy ước để tổ chức nội dung, rồi nền tảng mới chính thức hoá.
Chính nguồn gốc đó giải thích vì sao hashtag vừa mạnh vừa lộn xộn. Không ai quản lý một hashtag. Bất kỳ ai cũng có thể dùng bất kỳ hashtag nào cho bất kỳ nội dung nào, nên một hashtag có thể bắt đầu với một nghĩa và kết thúc với nghĩa hoàn toàn khác. Hiểu điều này là bước đầu để đọc đúng các trang hashtag khi gặp một trend lạ.
Ba việc hashtag làm trong một trend
Đặt tên. Một trào lưu không có tên rất khó lan bằng lời. Hashtag cho nó một cái tên ngắn để người ta nhắn cho nhau, tìm kiếm và nói về nó ngoài đời. Rất nhiều trend được nhớ đến bằng chính hashtag của chúng, kể cả khi người xem chưa từng bấm vào trang hashtag.
Gom nội dung. Trang hashtag tập hợp các bài dùng cùng thẻ, giúp người tò mò xem nhiều phiên bản và giúp người muốn tham gia tìm ý tưởng. Với các nền tảng chữ và ảnh như X, Instagram, Threads, đây vẫn là cách chính để theo dõi một chủ đề.
Báo hiệu tham gia. Gắn hashtag của một thử thách là cách người đăng nói "video này là phần của trò chơi chung". Nó tạo cảm giác thuộc về một cộng đồng đang làm cùng một việc, và với người xem, nó cho biết nên đọc video theo luật của trend nào.
Vì sao ba việc này quan trọng. Một trend có thể lan mà không cần hashtag, nhưng thiếu hashtag thì nó khó được nhắc đến bằng tên, khó được báo chí giải thích, và khó được nền tảng kiểm soát khi cần, ví dụ khi phải chặn tìm kiếm một thử thách nguy hiểm.
Các loại hashtag hay gặp trong trend
Không phải hashtag nào gắn trên một video trend cũng có vai trò như nhau. Phân loại giúp bạn biết hashtag nào thật sự nói về trend và hashtag nào chỉ là phần trang trí.
| Loại | Dạng thường gặp | Vai trò | Điều cần để ý |
|---|---|---|---|
| Hashtag thử thách | Tên trend kèm chữ "challenge" | Đặt tên và gom các phiên bản | Thử thách nguy hiểm có thể bị nền tảng chặn tìm kiếm |
| Hashtag định dạng | Trước và sau, điểm nhìn thứ nhất, một ngày của mình | Cho biết khuôn dựng video | Rất rộng, gom nhiều trend khác nhau |
| Hashtag cộng đồng | Tên một ngách như sách, nấu ăn, làm vườn | Đưa video đến đúng nhóm quan tâm | Cộng đồng có luật ngầm riêng |
| Hashtag thương hiệu | Tên chiến dịch của một hãng | Gom nội dung cho chiến dịch | Có thể là quảng cáo dù trông như trend tự nhiên |
| Hashtag chung chung | Kiểu fyp, xuhuong, viral | Gần như không mang thông tin | Chưa có bằng chứng công khai là giúp tăng lượt xem |
Một video trend điển hình thường mang một hai hashtag thật sự nói về trend và vài hashtag chung chung. Khi muốn tìm hiểu một trend, hãy bấm vào hashtag cụ thể nhất, vì đó là trang tập trung các phiên bản liên quan nhất. Cộng đồng đọc sách trên TikTok, thường được gọi bằng chính hashtag của nó, là ví dụ một hashtag cộng đồng lớn đến mức thành tên gọi của cả một nhóm người dùng.
Hashtag #fyp, #xuhuong có giúp video lên xu hướng không
Đây là câu hỏi phổ biến nhất về hashtag và câu trả lời thẳng là: chưa có bằng chứng công khai nào cho thấy gắn #fyp, #foryou hay #xuhuong làm video được đẩy nhiều hơn. Năm 2020, TikTok công bố một bài giải thích cách gợi ý video, nêu các nhóm tín hiệu như tương tác của người dùng, thông tin về video (chú thích, âm thanh, hashtag) và cài đặt thiết bị. Hashtag có được nhắc đến như một loại thông tin, nhưng nền tảng không nói hashtag chung chung nào có tác dụng đặc biệt.
Về lý thuyết, một hashtag mà hàng trăm triệu video đều gắn thì gần như không mang thông tin gì để phân loại video. Hashtag cụ thể như tên một thử thách hay tên một ngách cho hệ thống biết nhiều hơn về nội dung. Đó là lý do người làm nội dung có kinh nghiệm thường ưu tiên hashtag mô tả đúng nội dung hơn là hashtag phổ biến.
Niềm tin vào #fyp tồn tại dai dẳng vì một hiệu ứng quen thuộc: người ta nhớ những lần gắn hashtag rồi video nổi, và quên những lần gắn mà không có gì xảy ra. Khi thấy lời khuyên "gắn hashtag này để lên xu hướng", nhất là khi kèm lời mời trả tiền cho "bí quyết", hãy coi đó là tin đồn cho đến khi có dữ liệu thật.
Âm thanh đã lấn hashtag trong video ngắn
Trên các nền tảng chữ như X, hashtag từng là cách chính để biết một chủ đề đang nóng, và mục "xu hướng" của các nền tảng này chủ yếu là danh sách hashtag và từ khoá. Trên video ngắn, tình hình khác. Người xem lướt qua video quá nhanh để đọc phần mô tả, và nhiều người không bao giờ bấm vào hashtag. Thứ họ nhận ra là âm thanh và khuôn hình.
Kết quả là trên các nền tảng video ngắn, nhiều trend lan rộng mà không có hashtag thống nhất: mỗi người gắn một kiểu, hoặc không gắn gì, nhưng tất cả dùng chung một âm thanh. Trang âm thanh trở thành nơi gom nội dung thật sự. Hashtag lúc này đóng vai trò thứ yếu: giúp tìm kiếm, giúp báo chí có một cái tên để viết, và giúp nền tảng gắn nhãn hay cảnh báo.
Điều này có hệ quả thực tế. Khi muốn kiểm tra một trend video ngắn có gì đáng lo, đừng chỉ tìm theo hashtag; hãy xem trang âm thanh. Và khi một nền tảng chặn hashtag của một thử thách nguy hiểm, không có nghĩa là thử thách đã biến mất, vì các video có thể vẫn lan qua âm thanh hoặc qua những cách viết hashtag lệch đi.
Hashtag bị chiếm dụng: khi trào lưu bị đổi nghĩa
Chiếm dụng bởi người dùng. Năm 2012, một chiến dịch hashtag của McDonald's trên Twitter mời khách hàng kể chuyện vui về thương hiệu, nhưng nhiều người dùng lại dùng chính hashtag đó để kể trải nghiệm tồi tệ. Ca này được nhắc nhiều như ví dụ rằng một khi hashtag được thả ra, người tạo không còn kiểm soát được ý nghĩa của nó.
Đi nhờ bởi nội dung rác. Hashtag đang nóng hút lượng xem lớn, nên tài khoản bán hàng, trang câu tương tác và nội dung không liên quan thường gắn vào để được thấy. Người tìm trend vì tò mò dễ gặp những thứ này trước cả video thật.
Cài cắm bởi kẻ lừa đảo. Trang hashtag của một trend vui có thể lẫn video mời quay số, nhận quà, tải ứng dụng chỉnh ảnh, dẫn đến trang thu thập thông tin. Hashtag tạo cảm giác "đây là một phần của trend mọi người đang chơi", làm người xem bớt nghi ngờ.
Đổi nghĩa theo thời gian. Một hashtag bắt đầu với trò đùa vô hại có thể dần gắn với nội dung chế giễu một nhóm người hoặc nội dung nguy hiểm. Khi đó nền tảng có thể hạn chế hoặc chuyển hướng tìm kiếm đến trang thông tin an toàn. Thấy một hashtag bị chặn tìm kiếm là dấu hiệu nên tìm hiểu kỹ trước khi để trẻ tham gia.
Đọc một hashtag lạ trong ba phút
Khi con, người thân hay đồng nghiệp nhắc đến một hashtag bạn chưa nghe, vài bước sau giúp bạn hiểu nó nhanh và đúng.
- Tìm hashtag trên nền tảng nơi nó xuất hiện, không chỉ trên công cụ tìm kiếm chung. Trang hashtag cho thấy các video, bài đăng thực tế thay vì bài báo giải thích lại.
- Xem các bài phổ biến nhất và các bài mới nhất. Bài phổ biến cho biết khuôn chính; bài mới cho biết hashtag đang được dùng thế nào lúc này, kể cả khi nó đã đổi nghĩa.
- Để ý nền tảng có hiện cảnh báo không. Thông báo kiểu "một số nội dung có thể gây hại" hoặc trang chuyển hướng đến nguồn hỗ trợ là tín hiệu rõ ràng.
- Đọc vài bình luận ở các bài sớm để biết người trong cuộc hiểu hashtag thế nào. Ý nghĩa thật của nhiều hashtag chỉ lộ ra trong bình luận.
- Tra thêm nguồn giải thích có uy tín nếu hashtag liên quan đến sức khoẻ, an toàn hay tiền bạc, và đối chiếu ít nhất hai nguồn trước khi tin.
Nếu sau ba phút vẫn không rõ, đó cũng là thông tin: một hashtag mơ hồ, nhiều nghĩa, lẫn nội dung rác thì không nên vội tham gia hay chia sẻ.
Câu hỏi thường gặp
Nên gắn bao nhiêu hashtag cho một video?
Nền tảng không công bố con số tối ưu. Nguyên tắc thực tế là gắn ít hashtag nhưng cụ thể, mô tả đúng nội dung và đúng trend bạn đang tham gia, hơn là gắn hàng chục hashtag chung chung. Gắn quá nhiều thẻ không liên quan có thể khiến video bị coi là nội dung rác.
Hashtag có phân biệt chữ hoa, chữ thường và dấu tiếng Việt không?
Phần lớn nền tảng coi chữ hoa và chữ thường là như nhau trong hashtag. Dấu tiếng Việt thì xử lý khác nhau tuỳ nền tảng, và hashtag có dấu với không dấu có thể là hai trang riêng. Vì vậy cùng một trend Việt Nam thường có vài hashtag gần giống nhau tồn tại song song.
Vì sao tìm hashtag của một thử thách lại không ra kết quả?
Có thể nền tảng đã hạn chế hashtag đó vì liên quan đến nội dung nguy hiểm hoặc vi phạm tiêu chuẩn cộng đồng, và chuyển hướng người tìm đến trang thông tin an toàn. Cũng có thể hashtag được viết với cách đánh vần khác. Việc bị chặn tìm kiếm là lý do để thận trọng hơn chứ không phải để tìm cách vượt qua.
Tạo một hashtag mới có làm ra trend không?
Hashtag chỉ là cái tên. Một trend cần có khuôn đủ hấp dẫn để người khác muốn làm lại, và hashtag thường xuất hiện sau khi trend đã bắt đầu lan. Các chiến dịch thương hiệu có thể tạo hashtag trước, nhưng nếu nội dung không đủ vui, hashtag sẽ chỉ có vài video của chính chiến dịch.
Hashtag và từ khoá tìm kiếm khác nhau thế nào?
Hashtag là thẻ người đăng tự gắn vào bài, tạo trang tập hợp các bài cùng thẻ. Từ khoá tìm kiếm là chữ người xem gõ vào ô tìm; hệ thống tìm trong chú thích, hashtag, lời nói được nhận dạng và nhiều tín hiệu khác. Ngày càng nhiều người tìm trend bằng từ khoá thay vì bấm vào hashtag.