Cách phân loại trend hữu ích nhất là hỏi: người ta đang sao chép cái gì? Nếu là chuỗi động tác, đó là trend nhảy; nếu là cách cắt cảnh khớp nhạc, đó là trend biến hình; nếu là lời nói, đó là trend lồng tiếng hoặc câu nói; nếu là một công cụ, đó là trend bộ lọc hoặc ảnh AI; nếu là một món ăn, bộ đồ hay trò chơi, đó là trend đời sống.
Mỗi dạng thu hút những người khác nhau, đòi hỏi kỹ năng khác nhau và mang rủi ro khác nhau. Hiểu dạng của một trend giúp bạn đoán nó sẽ lan đến đâu, ai sẽ tham gia và nên chú ý điều gì. Bài này đi qua sáu dạng trend phổ biến, ví dụ có tư liệu công khai cho từng dạng, rồi so sánh chúng theo yêu cầu và rủi ro.
Phân loại theo thứ được sao chép
Một trend nào cũng có phần cố định và phần biến tấu. Phần cố định chính là thứ được sao chép, và nó có thể nằm ở năm chỗ: cơ thể (động tác, biểu cảm), cách dựng (cắt cảnh, góc máy, cấu trúc trước và sau), lời (câu thoại, câu hát, câu nói), công cụ (bộ lọc, hiệu ứng, ứng dụng tạo ảnh) và vật (món ăn, bộ đồ, trò chơi, sản phẩm). Nhiều trend kết hợp hai ba chỗ, nhưng thường có một chỗ là chính.
Cách nhìn này có ích hơn việc chia theo nền tảng hay theo chủ đề. Một trend nhảy trên TikTok và một trend nhảy trên Facebook Reels vận hành gần như giống nhau; ngược lại, một trend nhảy và một trend câu nói trên cùng một nền tảng lại lan theo những đường rất khác. Trend dựa vào cơ thể lan tốt qua biên giới vì không cần dịch; trend dựa vào lời bị giới hạn bởi ngôn ngữ nhưng lan rất nhanh trong một cộng đồng nói chung một thứ tiếng.
Thứ được sao chép cũng quyết định rủi ro. Trend dựa vào cơ thể có thể gây chấn thương khi biến tấu quá đà; trend dựa vào công cụ đặt ra câu hỏi về dữ liệu khuôn mặt; trend dựa vào vật có thể bị biến thành quảng cáo trá hình. Phần dưới đi qua từng dạng.
Trend nhảy: khuôn nằm trong cơ thể
Trend nhảy là dạng quen thuộc nhất của video ngắn: một chuỗi động tác ngắn, thường dưới 30 giây, gắn với một đoạn nhạc. Người tham gia học động tác, quay lại, và thường biến tấu bằng trang phục, bối cảnh hoặc số người nhảy. Một trong những ca được ghi chép kỹ nhất là điệu Renegade năm 2019: điệu nhảy do một nữ sinh 14 tuổi ở Atlanta (Mỹ) sáng tạo, lan rất rộng qua các tài khoản lớn hơn, trong khi người tạo ra nó chỉ được biết đến sau khi báo chí Mỹ đăng bài tìm lại nguồn gốc vào đầu năm 2020.
Trend nhảy có ngưỡng tham gia trung bình. Động tác đơn giản thì ai cũng làm được, nhưng làm đẹp đòi luyện tập. Điều này tạo ra hai nhóm người tham gia: người coi đó là trò vui với bạn bè, gia đình, và người muốn thể hiện kỹ năng. Ở Việt Nam, rất nhiều trend nhảy được các nhóm nhảy cover, học sinh, sinh viên và cả các gia đình tham gia trong dịp lễ, Tết.
Rủi ro của trend nhảy thường thấp, nhưng tăng lên khi người làm đẩy biến tấu sang bối cảnh nguy hiểm: nhảy giữa đường, trên nóc xe, ở nơi cao, hoặc quay người khác không xin phép. Một câu hỏi đơn giản giúp lọc: điệu nhảy này có cần bối cảnh nguy hiểm để hay không? Nếu không, bối cảnh nguy hiểm chỉ là cách câu chú ý.
Trend biến hình và trước – sau: khuôn nằm trong cách dựng
Trend biến hình dựa vào một khoảnh khắc chuyển cảnh, thường khớp với nhịp rơi của âm thanh: đang mặc đồ ngủ thì đến nhịp đổi sang trang phục dự tiệc, đang mặt mộc thì đổi sang trang điểm hoàn chỉnh, đang phòng bừa thì đổi sang phòng gọn. Cái được sao chép không phải nội dung mà là ngữ pháp dựng: hai trạng thái, một cú cắt, một nhịp nhạc.
Dạng này có sức hút vì nó cho người xem một sự thoả mãn nhanh: cái trước và cái sau được đặt cạnh nhau trong vài giây. Nó cũng rất linh hoạt; cấu trúc trước – sau đã được dùng cho trang điểm, giảm cân, sửa nhà, dọn tủ, phục chế đồ cũ, thậm chí chuyển đổi nghề nghiệp. Người tham gia không cần kỹ năng nhảy, chỉ cần một ý tưởng hai trạng thái và chút kiên nhẫn để quay khớp.
Điểm cần tỉnh táo là trend biến hình về ngoại hình. Cảnh "sau" thường đã qua ánh sáng đẹp, bộ lọc, góc máy chọn lọc, nên so sánh trực tiếp dễ tạo kỳ vọng sai về cơ thể và khuôn mặt, nhất là với người trẻ. Ngoài ra, cấu trúc trước – sau rất hay bị dùng cho quảng cáo sản phẩm làm đẹp hay giảm cân với kết quả không thể kiểm chứng. Một trend biến hình kèm lời mời mua sản phẩm cần được xem như một quảng cáo.
Trend lồng tiếng, nhập vai và điểm nhìn thứ nhất: khuôn nằm trong lời
Trend lồng tiếng có lịch sử dài hơn TikTok. Ứng dụng Dubsmash ra đời năm 2014 và Musical.ly, tiền thân của phiên bản quốc tế TikTok, đều xây trên việc người dùng nhép môi theo câu thoại phim, câu hát hoặc câu nói nổi tiếng. Ngày nay, dạng này phát triển thành trend nhập vai: dùng một âm thanh hội thoại để diễn lại một tình huống đời thường như đi làm, đi chợ, nói chuyện với bố mẹ, hay đi khám bệnh.
Một biến thể lớn là kiểu video "điểm nhìn thứ nhất" (POV): người làm diễn như thể người xem đang ở trong tình huống, ví dụ "bạn là khách đến nhà người yêu lần đầu". Khuôn nằm ở cấu trúc câu chữ trên màn hình và cách diễn, còn chỗ trống là vô tận. Đây là lý do POV trở thành một thể loại sống lâu chứ không chỉ là một trend.
Trend lời nói lan mạnh trong cộng đồng cùng ngôn ngữ và văn hoá. Một câu nói hài ở Việt Nam có thể được hàng nghìn người lồng tiếng lại trong vài ngày nhưng gần như không đi ra nước ngoài, vì cái hài nằm ở chữ. Rủi ro chính của dạng này là câu nói gốc có thể đến từ một người thường bị quay trong tình huống khó xử. Biến lời họ thành âm thanh trend là kéo dài sự chú ý không mong muốn, và người tham gia nên tự hỏi người gốc có đồng ý không.
Trend bộ lọc và ảnh AI: khuôn nằm trong công cụ
Dạng trend này không đòi kỹ năng gì ngoài việc dùng một công cụ. Từ những bộ lọc biến mặt thành già đi, thành nhân vật hoạt hình, đến các ứng dụng tạo ảnh bằng trí tuệ nhân tạo, mỗi lần có một công cụ mới cho kết quả bất ngờ là có một trend. Năm 2025 chứng kiến nhiều trend ảnh AI lan rộng toàn cầu, như trào lưu biến ảnh chân dung thành phong cách hoạt hình Nhật Bản hay thành mô hình tượng nhỏ đặt trên bàn làm việc.
Sức hút của trend công cụ là kết quả cá nhân hoá với chi phí gần như bằng không. Người dùng tải ảnh lên, nhận về một phiên bản thú vị của chính mình và đăng lên. Vì công cụ quyết định gần như toàn bộ kết quả, các phiên bản giống nhau rất nhiều, nên dạng này thường sống ngắn và được thay thế ngay khi có công cụ mới.
Rủi ro lớn nhất của trend ảnh AI nằm ở dữ liệu. Muốn tham gia, người dùng thường phải đưa ảnh khuôn mặt, đôi khi cả ảnh con nhỏ, vào một ứng dụng mà họ không đọc điều khoản. Ngoài ra, kẻ xấu hay làm ứng dụng giả đội lốt trend ảnh AI để đòi quyền truy cập hoặc thu phí. Những vấn đề này được bàn kỹ ở các chuyên mục về quyền riêng tư và trend lừa đảo; ở đây chỉ cần nhớ rằng trend công cụ là trend mà người dùng trả bằng dữ liệu.
Trend câu nói, món ăn, thời trang, trò chơi: khuôn nằm ngoài màn hình
Nhóm cuối là những trend mà thứ được sao chép là một vật hay một hành vi ngoài đời. Chúng thường lan chậm hơn trend video thuần nhưng có thể để lại dấu ấn lâu hơn vì gắn với tiêu dùng và thói quen.
| Dạng | Ví dụ có tư liệu công khai | Cơ chế lan | Điều cần tỉnh táo |
|---|---|---|---|
| Món ăn, đồ uống | Cà phê dalgona lan từ Hàn Quốc đầu năm 2020 trong thời gian giãn cách | Dễ làm tại nhà, kết quả đẹp trên hình | Công thức lạ có thể không an toàn thực phẩm; dễ thành quảng cáo trá hình |
| Trò chơi chia sẻ kết quả | Wordle năm 2021–2022 với ô vuông màu chia sẻ không lộ đáp án | Kết quả mỗi ngày tạo chủ đề trò chuyện | Thường ít rủi ro; chú ý ứng dụng giả mạo |
| Thời trang, phong cách | Các phong cách được đặt tên theo hậu tố "core" | Tên gọi giúp gom ảnh, video thành một thẩm mỹ | Áp lực mua sắm theo, hàng giả gắn tên trend |
| Câu nói, cách gọi | Cụm từ đặt tên cho một kiểu người, kiểu tình huống | Dễ dùng trong bình luận, tin nhắn | Có thể thành nhãn dán chế giễu người khác |
| Sự kiện văn hoá | Barbenheimer năm 2023, khi người xem tự ghép hai phim ra rạp cùng ngày | Người dùng tự sáng tạo meme quanh sự kiện có sẵn | Khó phân biệt phần tự phát và phần quảng bá |
Điểm chung của nhóm này là chúng chạm vào ví tiền. Một trend món ăn có thể làm cả nghìn quán bán món đó trong một tháng; một trend thời trang có thể khiến một kiểu áo cháy hàng. Khi trend chuyển từ màn hình sang quầy hàng, câu hỏi "ai đang hưởng lợi" trở nên đáng hỏi hơn.
Mỗi dạng trend đòi gì và rủi ro ở đâu
Trend nhảy. Đòi luyện tập và không gian; thu hút người muốn thể hiện và nhóm bạn. Rủi ro tăng khi bối cảnh quay nguy hiểm hoặc quay người khác không xin phép.
Trend biến hình. Đòi ý tưởng và kỹ năng quay khớp; thu hút người làm đẹp, người thích sắp xếp, người khoe thành quả. Rủi ro nằm ở kỳ vọng sai về ngoại hình và quảng cáo kết quả không kiểm chứng.
Trend lồng tiếng, POV. Đòi khả năng diễn và hiểu ngữ cảnh văn hoá; lan mạnh trong một ngôn ngữ. Rủi ro là biến lời của người thường thành trò cười.
Trend công cụ. Gần như không đòi gì, nên lan nhanh nhất và chết nhanh nhất. Rủi ro là dữ liệu khuôn mặt và ứng dụng giả.
Trend ngoài màn hình. Đòi tiền hoặc thời gian thật; lan chậm, sống lâu. Rủi ro là quảng cáo trá hình và tiêu dùng theo áp lực.
Câu hỏi thường gặp
Trend POV là gì?
POV là viết tắt của point of view, nghĩa là điểm nhìn. Trong video ngắn, POV chỉ kiểu video người làm diễn như thể người xem đang ở trong một tình huống, thường có dòng chữ mở đầu mô tả vai của người xem. Đây đã thành một thể loại lâu dài, không chỉ là một trend riêng lẻ.
Dạng trend nào lan qua biên giới dễ nhất?
Trend dựa vào cơ thể và công cụ, như nhảy, biến hình hay bộ lọc, đi qua biên giới dễ nhất vì không cần dịch. Trend dựa vào lời nói thường ở lại trong một cộng đồng ngôn ngữ, trừ khi âm thanh gốc đủ hài để người nước ngoài dùng mà không cần hiểu nghĩa.
Trend ảnh AI có an toàn không?
Mức an toàn phụ thuộc vào công cụ bạn dùng và điều khoản của nó. Rủi ro thường gặp là ảnh khuôn mặt được lưu, dùng để huấn luyện mô hình hoặc chia sẻ cho bên thứ ba, và ứng dụng giả đội lốt trend để lấy quyền truy cập hay thu phí. Hạn chế đưa ảnh trẻ em và ảnh giấy tờ vào bất kỳ công cụ nào.
Vì sao trend món ăn hay khiến các quán đồng loạt bán một món?
Khi một món lan trên mạng, nhu cầu tăng nhanh và dễ thấy, nên các cơ sở bán theo để đón khách. Chi phí thử một món mới thường thấp so với lợi ích nếu trend kéo dài. Khi trend qua đi, nhiều quán bỏ món đó; chỉ món thật sự hợp khẩu vị mới ở lại thực đơn lâu dài.
Có dạng trend nào hoàn toàn không rủi ro không?
Hiếm có dạng nào không rủi ro tuyệt đối, nhưng nhiều trend rất an toàn: trò chơi chia sẻ kết quả, trend khoe món ăn tự nấu, trend nhảy đơn giản quay ở nhà. Rủi ro thường đến từ cách một người cụ thể biến tấu, không từ bản thân dạng trend.