Chặn, hạn chế, tắt tiếng và bỏ theo dõi đều giúp bạn bớt thấy hoặc bớt bị làm phiền bởi một tài khoản, nhưng khác nhau ở ba điểm: người kia có còn xem được nội dung của bạn không, còn tương tác với bạn được không, và có dễ nhận ra mình bị xử lý không. Chặn là mạnh nhất và cắt gần hết liên lạc; tắt tiếng và bỏ theo dõi chỉ tác động tới những gì bạn thấy; hạn chế nằm ở giữa, kín đáo hơn chặn.
Chọn đúng công cụ quan trọng hơn người ta nghĩ, nhất là khi người kia là bạn bè, đồng nghiệp, họ hàng, những mối quan hệ mà bạn không muốn đổ vỡ công khai. Bài này so sánh từng công cụ, nêu cách chúng hoạt động trên các nền tảng phổ biến và gợi ý chọn theo tình huống, từ một người bạn đăng quá nhiều trend tới một tài khoản bắt nạt.
So sánh nhanh năm công cụ
Chi tiết khác nhau giữa các nền tảng, nhưng bảng sau tóm tắt cách các công cụ thường hoạt động trên Facebook, Instagram, TikTok.
| Công cụ | Bạn còn thấy nội dung của họ? | Họ còn tương tác với bạn? | Họ có được thông báo? |
|---|---|---|---|
| Bỏ theo dõi | Không trên bảng tin, vẫn vào trang họ xem được | Có, như bình thường | Không |
| Tạm ẩn, tắt tiếng | Không trên bảng tin trong thời gian chọn hoặc tới khi bật lại | Có, như bình thường | Không |
| Hạn chế | Có, bình thường | Bình luận của họ chỉ họ thấy cho tới khi bạn duyệt; tin nhắn vào mục chờ | Không |
| Chặn | Không | Không tìm thấy, không nhắn tin, không bình luận được | Không, nhưng dễ nhận ra |
| Huỷ kết bạn | Tuỳ cài đặt công khai của họ | Tuỳ cài đặt công khai của bạn | Không, nhưng có thể nhận ra khi xem danh sách bạn bè |
Không nền tảng nào gửi thông báo kiểu "bạn đã bị chặn", nhưng người bị chặn thường nhận ra khi không tìm thấy trang của bạn hoặc tin nhắn không gửi được. Ngược lại, tắt tiếng và hạn chế gần như không để lại dấu vết người kia thấy được.
Bỏ theo dõi và tạm ẩn: chỉnh bảng tin, không đụng tới quan hệ
Trên Facebook, bạn có thể bỏ theo dõi một người mà vẫn là bạn bè: bài của họ không còn xuất hiện trên bảng tin của bạn, nhưng hai người vẫn nhắn tin, bình luận, gắn thẻ nhau như bình thường. Tạm ẩn (snooze) là phiên bản có thời hạn, thường 30 ngày, sau đó bài của họ tự quay lại. Trên Instagram, tắt tiếng (mute) có thể áp riêng cho bài đăng, tin, hoặc cả hai.
Đây là những công cụ phù hợp nhất khi vấn đề nằm ở lượng nội dung chứ không phải ở con người: một người bạn đang mê một trend và đăng mười video một ngày, một người họ hàng chia sẻ quá nhiều bài bạn không quan tâm, một đồng nghiệp đang trong mùa bán hàng online. Bạn giữ được quan hệ, họ không bị tổn thương, và bảng tin của bạn nhẹ đi.
Một mẹo nhỏ: nếu chỉ khó chịu trong một giai đoạn, như mùa thi, mùa bầu chọn của một cuộc thi trên mạng, một trend đang ồn ào, hãy dùng tạm ẩn thay vì bỏ theo dõi vĩnh viễn. Sau thời hạn, mọi thứ tự trở lại mà bạn không cần nhớ để bật lại. Bỏ theo dõi phù hợp hơn khi bạn biết chắc mình sẽ không muốn thấy nội dung của họ trong thời gian dài.
Hạn chế: công cụ cho những quan hệ khó cắt đứt
Instagram giới thiệu tính năng hạn chế (Restrict) từ năm 2019, với mục tiêu nêu rõ là giúp người dùng, nhất là người trẻ, đối phó với bắt nạt mà không phải chặn công khai. Khi bạn hạn chế một tài khoản, bình luận mới của họ trên bài của bạn chỉ họ thấy, trừ khi bạn duyệt cho hiện; tin nhắn của họ chuyển vào mục yêu cầu tin nhắn và họ không thấy bạn đã đọc hay chưa, cũng không thấy bạn đang trực tuyến.
Lý do tính năng này tồn tại rất đời thường: chặn một bạn cùng lớp, một đồng nghiệp hay người thân thường gây hậu quả ngoài đời, có khi còn khiến hành vi quấy rối leo thang. Hạn chế cho phép bạn giảm tác động mà không gây đối đầu. Người kia vẫn tưởng mọi thứ bình thường, trong khi bình luận khiêu khích của họ không còn khán giả.
Facebook có tính năng tương tự với tên danh sách hạn chế, chủ yếu kiểm soát những bài người đó thấy được: người trong danh sách hạn chế chỉ thấy bài bạn đăng ở chế độ công khai. TikTok cho phép lọc bình luận, giới hạn ai được bình luận, nhắn tin, ghép video với bạn. Tên gọi khác nhau, nhưng tư duy chung là: giảm tương tác không mong muốn mà không phải tuyên bố cắt đứt.
Chặn: khi cần cắt hẳn liên lạc
Chặn là công cụ mạnh nhất. Trên phần lớn nền tảng, người bị chặn không tìm thấy trang của bạn, không xem được bài, không nhắn tin, không bình luận, không gắn thẻ bạn. Một số nền tảng còn cho phép chặn luôn những tài khoản mới mà người đó có thể tạo, điều rất hữu ích khi đối mặt với người quấy rối dai dẳng.
Nên chặn khi có đe doạ, quấy rối lặp lại, nội dung tình dục không mong muốn, lừa đảo, hoặc khi người kia đã được yêu cầu dừng mà vẫn tiếp tục. Đừng ngại chặn người lạ: bạn không nợ ai một lời giải thích trên mạng. Với trẻ em và thanh thiếu niên, chặn và báo cáo kẻ lạ gửi tin nhắn kỳ lạ là kỹ năng nên được dạy từ sớm.
Lưu ý trước khi chặn trong tình huống nghiêm trọng: hãy chụp màn hình, lưu lại tin nhắn, đường dẫn làm bằng chứng. Sau khi chặn, một số nội dung có thể không còn xem được từ phía bạn. Nếu việc quấy rối có dấu hiệu vi phạm pháp luật như đe doạ, tống tiền, hãy báo cáo trên nền tảng và trình báo cơ quan công an, đồng thời nói với người bạn tin cậy.
Khi video của bạn bất ngờ nổi: giới hạn tạm thời và lọc bình luận
Một tình huống đặc thù của thời trend: video bình thường của bạn bỗng được hàng trăm nghìn người lạ xem, kéo theo làn sóng bình luận chế giễu, công kích, hoặc tin nhắn từ người không quen. Chặn từng người lúc này là không xuể. Các nền tảng đã bổ sung công cụ cho đúng tình huống này.
Instagram có tính năng giới hạn (Limits), giới thiệu năm 2021, cho phép tạm ẩn bình luận và yêu cầu tin nhắn từ những người không theo dõi bạn hoặc mới theo dõi gần đây, trong một khoảng thời gian bạn chọn. TikTok và Facebook cho phép giới hạn ai được bình luận, bật bộ lọc bình luận xúc phạm, lọc theo từ khoá tự đặt, hoặc tắt bình luận trên một video cụ thể. Những công cụ này tác động theo nhóm người, không cần chỉ đích danh ai.
Khi một video bị "đánh hội đồng", cách làm hợp lý thường là: bật giới hạn hoặc tắt bình luận tạm thời, cân nhắc chuyển video sang chế độ riêng tư, lưu lại bằng chứng của những bình luận đe doạ, rồi chờ làn sóng qua đi. Đừng trả lời từng bình luận trong lúc nóng giận, vì mỗi phản hồi là thêm tương tác, thêm lý do để nội dung được đẩy đi xa hơn.
Chọn công cụ theo tình huống
Một số tình huống thường gặp quanh các trend và cách chọn công cụ hợp lý.
- Bạn bè đăng quá nhiều video bắt trend: tạm ẩn 30 ngày hoặc tắt tiếng bài đăng. Không cần gì mạnh hơn.
- Một trang tổng hợp chuyên đăng lại trend gây khó chịu: bỏ theo dõi hoặc chọn không đề xuất trang này; nếu trang đăng nội dung vi phạm, báo cáo.
- Người quen bình luận chế giễu video của bạn: hạn chế để bình luận của họ không hiện công khai; nói chuyện trực tiếp nếu quan hệ đủ gần.
- Một người lạ liên tục nhắn tin làm quen: chặn; nếu tin nhắn có nội dung tình dục, đe doạ hay lừa đảo, báo cáo trước rồi chặn.
- Bị quay trêu và đăng lên làm trend: báo cáo video theo lý do bắt nạt hoặc quyền riêng tư, lưu bằng chứng, chặn tài khoản đăng, và tìm sự hỗ trợ của người lớn hoặc nhà trường nếu là học sinh.
- Người yêu cũ, người từng gây tổn thương: chặn thường là lựa chọn lành mạnh cho cả hai; nếu cần giữ liên lạc vì con cái, công việc, cân nhắc hạn chế kết hợp với kênh liên lạc khác.
Không có lựa chọn nào "đúng" cho mọi người. Mức độ dễ chịu với từng công cụ phụ thuộc vào quan hệ và hoàn cảnh của bạn. Điều quan trọng là biết mình có những lựa chọn này, thay vì chỉ có hai đường là chịu đựng hoặc cãi nhau công khai.
Những hiểu lầm hay gặp
Hiểu lầm thứ nhất: "Chặn rồi bỏ chặn thì như cũ". Trên Facebook, bỏ chặn không tự khôi phục quan hệ bạn bè; bạn phải gửi lời mời kết bạn lại, và thường có thời gian chờ trước khi chặn lại được người đó. Trên các nền tảng khác, các cài đặt cũ như theo dõi cũng có thể mất. Vì thế, với người quen, chặn nên là quyết định có cân nhắc chứ không phải phản ứng nhất thời.
Hiểu lầm thứ hai: "Tắt tiếng thì không bao giờ thấy nữa". Tắt tiếng chỉ tác động tới bảng tin; bạn vẫn có thể thấy người đó trong bình luận ở bài của bạn chung, trong nhóm, hoặc khi người khác chia sẻ lại nội dung của họ. Muốn tránh triệt để hơn thì cần kết hợp với các công cụ khác.
Hiểu lầm thứ ba: "Chặn sẽ làm người kia biết mình đã báo cáo họ". Chặn và báo cáo là hai việc độc lập. Báo cáo không được tiết lộ cho người bị báo cáo trong các trường hợp thông thường, dù họ có thể đoán ra nếu đồng thời bị chặn. Nếu lo bị trả đũa, có thể báo cáo trước, chờ một thời gian rồi mới chặn, hoặc dùng hạn chế thay cho chặn.
Câu hỏi thường gặp
Người bị chặn trên Facebook có thấy bình luận cũ của mình không?
Sau khi chặn, người kia thường không thấy bài và bình luận của bạn nữa, kể cả những bình luận cũ trên bài của người khác, tuỳ thiết lập công khai. Hai bên cũng không thể tương tác với nhau trong các cuộc trò chuyện chung như trước.
Hạn chế có thông báo cho người bị hạn chế không?
Không. Tính năng hạn chế được thiết kế để kín đáo: người bị hạn chế vẫn bình luận, nhắn tin như thường, chỉ là bình luận của họ không hiện với người khác cho tới khi bạn duyệt, và tin nhắn nằm ở mục yêu cầu.
Tắt tiếng một người trong nhóm chat có được không?
Có. Phần lớn ứng dụng nhắn tin cho phép tắt thông báo của một cuộc trò chuyện hoặc một nhóm trong khoảng thời gian chọn. Tuy nhiên, trong nhóm chat thường không thể tắt tiếng riêng một thành viên mà vẫn thấy tin nhắn của người khác, tuỳ ứng dụng.
Chặn trên TikTok có ngăn người đó xem video của mình không?
Khi đã chặn, người kia không xem được video, trang cá nhân của bạn khi đăng nhập tài khoản đó, không nhắn tin, không bình luận. Nếu video của bạn để chế độ công khai, họ vẫn có thể xem bằng tài khoản khác hoặc khi không đăng nhập, nên với nội dung riêng tư, hãy kết hợp cài đặt quyền riêng tư.
Có nên chặn người thân lớn tuổi chia sẻ tin giả liên tục không?
Thường không cần. Tạm ẩn hoặc bỏ theo dõi giúp bảng tin của bạn nhẹ đi mà không làm tổn thương quan hệ. Song song, có thể nhẹ nhàng trò chuyện, chỉ cho người thân cách kiểm tra tin trước khi chia sẻ, thay vì tranh cãi dưới bài đăng.
Con bị bạn cùng lớp quấy rối trên mạng thì nên dùng công cụ nào?
Trước hết, lưu bằng chứng và trấn an con. Sau đó, cùng con báo cáo nội dung, chặn hoặc hạn chế tài khoản tuỳ mức độ, và liên hệ giáo viên chủ nhiệm hoặc nhà trường. Không nên tự ý nhắn tin đe doạ lại phụ huynh hay học sinh kia trên mạng.